انواع پژوهش در پروسه پایان نامه کارشناسی ارشد

این مقاله، با مرور مفاهیم روش پژوهش در انجام پایان نامه آغاز و با معرفی منطق و مبانی طبقه بندی انواع روش تحقیق در پروسه پایان نامه کارشناسی ارشد، معیارهای رایج در طبقه بندی را مورد بررسی قرار میدهد. شناخت پارادایم های پژوهشی به درک بهتر فلسفه پژوهش ها کمک می نماید؛ بر این اساس در این فصل انواع پارادایم های پژوهشی مورد مقایسه قرار گرفته است.

معیارهایی که مبنای تعیین نوع پژوهش است، از جمله اهداف پژوهش، نتایج پژوهش، جایگاه زمان در پژوهش، فرآیند اجرای پژوهش و نحوه استدلال در پژوهش تشریح و به مرور اجمالی هر یک از ابعاد می پردازیم.

این فصل چارچوب کلی طبقه بندی پژوهشها را مطرح کرده و در دو فصل بعدی اطلاعات جامع تری از زیرمجموعه هریک از انواع پژوهش ارائه خواهد شد.

روش پژوهش و ویژگی های آن در پروسه پایان نامه کارشناسی ارشد

درمبحث قبل دررا بطه با روش تحقیق فصل سوم پایان نامه کارشناسی ارشد توضیح دادیم. اکنون قصد داریم به صورت مفصل تر به این موضوع بپردازیم.

واژه «روش» که از واژه یونانی «متاک» به معنای «در طول» و «اودوس» یعنی «راه»، گرفته شده است، به مفهوم در پیش گرفتن راهی برای رسیدن به هدف و مقصودی بانظم و توالی خاص اشاره دارد .اصطلاح رپروسه پایان نامه کارشناسی ارشد، هم به خود راه اشاره دارد و هم به قواعد و ابزارهای رسیدن به آن. در معنایی کلی تر، روش هرگونه ابزار مناسب برای رسیدن به مقصود است.

در عین حال، هر روشی به مقتضای ماهیت خود، محدودیت هایی دارد. هیچ روشی به شکل مطلق خوب یا بد، کامل یا ناقص و یا ممدوح یا مذموم نیست. همه روشها از جهاتی دارای نقاط مثبت و از جهاتی دیگر دارای نقاط منفی اند. این احتمال هم وجود دارد که روشی خاص در ارتباط با شرایط یا موضوعی ویژه، کارآمدی بیشتری داشته باشد.

مبانی طبقه بندی پژوهش در پروسه پایان نامه کارشناسی ارشد

بر اساس برخی از منابع، پروسه پایان نامه کارشناسی ارشد یعنی، مجموعه مرحله به مرحله انجام یک فعالیت سبب ایجاد اثری می شود. روش تحقیق، یک خط مشی ای معقول و منظم برای وی به یک هدف معین است.

از منظری دیگر، روش شناسی، مطالعه منظم و منطقی اصولی است که کاوش علمی را راهبری می کند. از این دیدگاه، روش شناسی به عنوان شاخه ای از منطق و یا حتی فلسفه است. دیدگاهی دیگر روش شناسی را شاخه ای از علم میداند. در مقابل تالکوت پارسونز معتقد است که روش شناسی در اصل با روش های تحقیق تجربی نظیر آمارشناسی، مطالعه موردی، مصاحبه و غیره سروکار ندارد، بلکه ملاحظه زمینه های کلی برای اعتبار کار علمی است. روش شناسی نه دقیقا یک رشته فلسفی و نه دقیقا رشتهای علمی است.

روش

در عین حال، گاهی منظور از روش، هرگونه ابزار مناسب برای رسیدن به مقصود است. روش ممکن است به مجموعه طرقی که انسان را به کشف مجهولات هدایت می کند، مجموعه قواعدی که هنگام بررسی و پژوهش به کار می روند و مجموعه ابزار و فنونی که آدمی را از مجهولات به معلومات راهبری می کند، نیز اطلاق شود.

دکارت، روش را راهی میداند که به منظور دستیابی به حقیقت در علوم باید پیموده شود. در عرف دانش، روش را مجموعه شیوه ها و تدابیری دانسته اند که برای شناخت حقیقت و احتراز از لغزش به کار برده می شود. به طور دقیق تر روش به سه چیز قابل اطلاق است

– مجموعه راههایی که انسان را به کشف مجهولات و حل مشکلات هدایت می کنند.

– مجموعه قواعدی که هنگام بررسی و پژوهش واقعیات باید به کار روند.

– مجموعه ابزار یا فنونی که انسان را از مجهولات به معلومات راهبری مینمایند.

مشاهده می شود که روش لازمه تولید دانش است و هیچ دانشی بدون روش قابل تصور نیست.

روش شناسی و ویژگی های آن

یکی دیگر از اصطلاحاتی که با مفهوم روش مشابهت و قرابت دارد، «روش شناسی» است. با توجه به کاربرد مفهوم روش شناسی در حوزه های مختلف علوم، تعاریف متفاوتی را شاهد هستیم .روش شناسی یا متدولوژی وسیله شناخت هر علم است.

پروسه پایان نامه کارشناسی ارشد در مفهوم مطلق خود، به مجموعه روش هایی گفته میشود که برای شناخت علمی، مورداستفاده قرار گرفته و روش شناسی هر علم نیز اسب و پذیرفته آن علم برای شناخت هنجارها و قواعد آن حوزه است. روش شناسی، شناخت و بررسی کارآمدیها و ناکارآمدی های روش های است. به طور کلی روش، مسیری است که یک دانشمند در سلوک علمی خود کند، اما روش شناسی، دانش دیگری است که به شناخت آن مسیر می پردازد.

شناسی، شناخت شیوه های اندیشه و راههای تولید علم و دانش در عرصه رفت بشری است و موضوع این دانش، روش علم و معرفت است. روش در ارتباط مستقیم و با عواملی نظیر موضوع معرفت، هدف معرفت و هستی شناسی و نشناسی ای است که معرفت بر اساس آن شکل می گیرد. معرفت خصوصا اگر سی دی باشد، در روش خود از نظریهای که مبتنی بر آن است، نیز تأثیر پذیر هست.

تفاوت روش تحقیق و روش شناسی در پروسه پایان نامه کارشناسی ارشد

روش شناسی به گزینش شیوه تحلیل و طراحی پژوهش که بنیاد و چارچوب پژوهش را تشکیل می دهد، مربوط می شود.

توضیح کلی درباره پروسه پایان نامه کارشناسی ارشد

روش شناسی عبارت است از بررسی این موضوع که اصول تحقیق و روش شناسی پژوهش را چگونه باید پیش برد و چگونه پیش می رود؛ بنابراین هرچند پروسه پایان نامه کارشناسی ارشد تعیین کننده اصولی است که شاید راهنمای گزینش روش باشند، ولی نباید آن را با خود روشها و فنون پژوهش اشتباه گرفت. در واقع روش شناسان اغلب میان آن دو تمایز قائل می شوند و بر گستره شکاف میان آنچه، اصول جاافتاده روش شناختی و شیوه های عملی یا اجرایی – شاید به همان اندازه جاافتاده – تأکید می کنند»

روش در کل به شیوه و منطق گردآوری داده ها، ابزار و نحوه تحلیل و طبقه بندی اطلاعات دلالت دارد، در حالی که روش شناسی بیشتر ناظر بر وجه فلسفی پژوهش بوده و معرف رویکردها اساسی کار است.

به عبارت دیگر، روش مسیری است که دانشمند در سلوک علمی خود طی می کند و روش شناسی دانش دیگری است که به شناخت آن مسیر می پردازد. روش همواره متن حرکت فکری و تلاش های علمی یک دانشمند قرار دارد و روش دانشی است که از نظر به آن شکل می گیرد و به همین دلیل روش شناسی هموا ره یک دانش و علم درجه دوم است. علم درجه دوم در برابر علم درجه اول قرار دارد. علم درجه اول علمی است که به یک واقعیت عینی طبیعی و یا انسانی می پردازد و علم درجه دوم علمی است که موضوع آن نفس واقعیت خارجی نیست، بلکه موضوع آن، علم و آگاهی بشری است، اعم از این که آن آگاهی، خود یک دانش و علم درجه اول و یا درجه دوم باشد.

مبانی فلسفی و پارادایم های پژوهشی در پروسه پایان نامه کارشناسی ارشد

باورها، ارزشها و رفتارهای پژوهشگران در مقاطع زمانی و یا دوره های علمی، پاسخ های ویژه ای برای پرسش های بنیادی دارد که تکرارپذ یر بوده و در چارچوب مفهوم روش و روش شناسی و تفاوت بین این دو مفهوم نمی گنجد. برای پرداختن با این چرایی، باید با مفهوم جدیدی تحت عنوان پارادایم آشنا شوید. در سال های اخیر با ورود این مفهوم به عرصه های علمی، شاهد صف آرایی جدیدی از پژوهش ها هستیم که تفاوت آنها از منظر فلسفه نگریستن به واقعیت پژوهش و پارادایم فکری پژوهشگر است.

پارادایم عبارت است از چارچوب فکری غالب و رویه جاری نهادینه شده. پارادایم ها در پرتو تغییرات و تحولات، دارای چرخه عمر زمانی معین می باشند. پارادایم یک نوع جهان بینی و نظریه کلی بوده و دیدگاهی جامع درباره پیچیدگی های جهان واقع است. مجموعه ای از اعتقادات علمی و باورهایی است که چارچوبی را برای آزمون، ارزیابی و در صورت لزوم، اصلاح نظریه های علمی فراهم می آورد.

پارادایم پروسه پایان نامه کارشناسی ارشد

کوهن پارادایم را مجموعه ای از مفروضات، مفاهیم، ارزش ها و تجربیاتی که روشی را برای مشاهده واقعیت های جامعه فراهم می سازند، تعریف می کند. به عقیده ایشان پارادایم، دستاوردهای علمی به صورت عمومی پذیرفته شده ای است که برای مدتی به وسیله پیروان آن رشته، به عنوان الگویی برای حل مسائل رشته مزبور به کار گرفته بر این اساس، پارادایم چارچوبی برای حل مسئله است که به فعالیتهای وهشگران برای مفهوم پردازی مسائل خاص معنا می بخشد. در این عرصه فکری، اندیشمندان، پژوهش ها را از نظر مبانی فلسفی حداقل درگروه دو پارادایم که تمایز قابل توجهی باهم دارند، طبقه بندی می نمایند. دلیل این تفاوت به نوع پاسخ پارادایم ها به سه سؤال اساسی که درباره هستی شناسی، معرفت شناسی و روش شناسی مطرح می شود، رخ می دهد.

به تعبیر دیگر، پاسخ به این پرسش که «واقعیت یک پدیده چیست؟»، «ماهیت شناخت درباره واقعیت این پدیده چیست؟» و «چگونه این شناخت حاصل می شود؟» در این دو گروه، یکسان نبوده و موجب تفکیک پارادایم های پژوهشی از هم می شود. این تقسیم بندی مشتمل بر پارادایم اثبات گرایی و تفسیرگرایی است.

پارادایم پوزیتیویستی یا اثبات گرایی در پروسه پایان نامه کارشناسی ارشد

پوزیتیویسم نوعی معرفت شناسی است که با جستجوی سامانمندیها و روابط على بين عناصر تشکیل دهنده آن، در پی تبیین و پیش بینی رخدادهای جهان اجتماعی است. بر اساس نگاه این پارادایم به هستی شناسی، دنیای اجتماعی همچون دنیای فیزیکی، واقعی و مستقل از ذهن انسان در نظر گرفته میشود و الگوها و نظمهایی که در دنیای اجتماعی موجود می باشند، جدای از چگونگی ادراک یا تفسیری که از آن به عمل می آید، وجود عینی دارند و می توان با ابزارهای علم آنها را کشف نمود.

دیدگاه پوزیتیویسم در پروسه پایان نامه کارشناسی ارشد

دیدگاه پوزیتیویسم، «واقعیت» را، امور عینی، قابل مشاهده، اندازه گیری و پیش بینی تلقی نموده و آن را قابل درک از راه حواس میداند. فرض اساسی این پارادایم این است که پژوهشگر و سوژه مورد پژوهش، هستی هایی مستقل از هم بوده و پژوهشگر قادر است پدیده موردنظر را صرف نظر از باورها، ارزش ها و نظام های مفهومی خود، بدون تأثیرگذاری و یا تأثیرپذیری، مورد مطالعه قرار دهد..

قبل از سال ۱۹۶۰ دیدگاه اثبات گرایی، رویکرد غالبی بود و پژوهشگران، علمی را که بر اساس آزمون و مشاهده حاصل نمیشد، اساسا علم به حساب نمی آوردند؛ در این دوره تمام پژوهشها به شیوه کمی انجام می شدند. متفکرین این پارادایم بر این اعتقادند، هر آنچه در محیط پیرامون قابل مشای درک است، می توان با روابط علت و معلولی آنها را تحلیل کرد و اگر پدیده ای به صورت عینی نتوان موردسنجش و اندازه گیری قرار داد، باید در اهمیت و هست آن پدیده تردید جدی داشت.

دیدگاه جزئی نگری در پروسه پایان نامه کارشناسی ارشد

جزئی نگری و تأکید بر کمیت و اعداد و ارقام، به دنبال شناخت پدیده ها بودن تا عمل گرایی، تأکید بر شناسایی علت ها به جای معلول ها، قابل درک و ملموس دانستن واقعیت ها و مستقل تلقی کردن آن از مشاهده گر؛ که در حقیقت بیانگر هستی شناسی است، اصالت دادن بر تجربه حسی و نامعتبر شمردن هرچه آنچه خارج از این مدار باشد، از ویژگی های برجسته این پارادایم محسوب می شوند.

این پارادایم، با استفاده از منطق استدلال قیاسی، پایه و مبنای فلسفی کلیه پژوهشهای کمی را تشکیل میدهد و تأکید آن بر استفاده از روش شناسی کمی در پژوهش ها است.

این پارادایم در فراهم ساختن زیرساختی برای آزمودن فرضیهها یا «فرضیه آزمایی» بیشترین نقش را ایفا نموده و مجموعه پژوهش هایی که در حوزه رد یا پذیرش وجود تفاوت، اختلاف و یا رابطه بین دو یا چند متغیر انجام می شوند، حتی پژوهش های مداخله ای و علی و معلولی در زمره این پارادایم قرار دارند.

پارادایم تفسیرگرایی در پروسه پایان نامه کارشناسی ارشد

 پارادایم دیگری که در سمت مقابل پارادایم اثبات گرایی قرار دارد، تحت عنوان پارادایم تفسیرگرایی شناخته می شود. از آنجا که نتایج پژوهش در این پارادایم از صافی ام و تفسیر پژوهشگر می گذرد، به این پارادارم،تفسیر گرایی اطلاق شده است.

این پارادایم که با عناوین دیگری همچون ساختارگرایی، طبیعی گرایی نیز مشهور است، بر این مفروضه اساسی استوار است که افراد در شرایط یکسان ممکن است پس ازمشاهده ئ یک پدیده خاص، برداشت های متفاوتی را به عنوان درک از آن «واقعیت»مشاهده یک پدیده خاص، اظهار نمایند.

پارادایبم طبیعی گرایی در پروسه پایان نامه کارشناسی ارشد

این، برخلاف نظر اندیشمندان اثبات گرا، این پارادایم اعتقاد دارد تقسیم و پیچیده به اجزا کوچک تر و مطالعه هر یک از اجزا، الزاما ما را به شناخت : آن پدیده نمی رساند و نیز واقعیت مورد مشاهده (سوژه پژوهش) و دیگر، بر یکدیگر تاثیر می گذارند و از سوی دیگر، ارزش های پژوهشگر به نحوی فرآیند پژوهش را تحت تاثیر قرار می دهد؛ بنابراین، در این پارادایم فرض در مورد تأکید، آن است که واقعیت مورد مشاهده، کاملا به تفسیر افراد و ذهنیت آنان وابسته است.

بر اساس آموزه های این پارادایم، از منظر هستی شناسی، هیچ واقعیت بیرونی از این تعریف شده ای وجود ندارد؛ بلکه واقعیت ها به مدد ادراک و برداشت مشارکت جویا نه ساخته می شوند. از نظر آنها واقعیت واحد و مجردی، جدا از برداشت و ادراک ما وجود ندارد و انسانها می توانند تجربیات متفاوتی از پدیده های واحد داشته باشند. بر این اساس یافته های پژوهش، همان آفرینش و تکوین واقعی، خود فرآیند پژوهش است.

دیدگاه تفسیر گرایان در پروسه پایان نامه کارشناسی ارشد

برخلاف دیدگاه پوزیتویستها، تفسیرگرایان بر این باورند که پژوهشگر می تواند در واکنش به پدیده های اجتماعی، دیدگاه ها و احساسات خود را به عنوان بخشی از فرآیندروش پژوهش وارد کند. منطق این پارادایم ایجاب می کند که پژوهشگر، حتى به صورت موقت در ارزش ها، تعهدات سیاسی، اجتماعی مشارکت کنندگان سهیم شده و با آنها همراهی کند. این افراد در پی بی طرفی ارزشی نیستند، بلکه می خواهند بدانند چگونه آن ارزش ها شکل گرفته و ایشان چطور می توانند آن را تحصیل نماید. اینان معتقدند که ارزش، یک بخش محوری از زندگی اجتماعی است. به عبارت دیگر ارزشهای هیچ گروهی غلط نیست، بلکه فقط متفاوت است.

رویکرد کیفی تفسیرگرایی در پروسه پایان نامه کارشناسی ارشد

از سوی دیگر، رویکرد کیفی (تفسیرگرایی) بر اساس دیدگاه کل نگر به پدیده های سستی بنا شده است، من هم اصل زیر استوار است. او فقط و تنها یک واقعیت منحصر وجود ندارد، از سوی دیگر، رویکرد کیفی (تفسیرگرایی) بر اساس دیدگاه کل نگر به پدیده های هستی بنا شده است؛ بر دو اصل زیر استوار است:

او فقط و تنها یک واقعیت منحصر وجود ندارد، واقعیت بر اساس ادراک فرد بنانهاده شده است و برای هر فرد، متفاوت است؛ و در طول زمان نیز تغییر می کند.

آنچه ما میدانیم فقط در یک موقعیت یا متن، معنا پیدا می کند.

 از دید صاحب نظران تفسیر گرا، واقعیت ماهیت ثابتی نداشته، بلکه محصول تراوش های ذهنی فردی است که در پژوهش شرکت دارد. بر این اساس پیروان این پارادایم، به واقعیت های چندگانه معتقد بوده و اظهار می دارند که واقعیت بستگی به زمینه و متن دارد و می تواند در آن واحد، ساختارهای متفاوتی داشته باشد. این رویکرد مبتنی بر استفاده از استدلال استقرایی در روش پژوهش است و معتقدند که پدیده در طی فرآیند روش پژوهش تکامل می یابد.

بر اساس منطق پارادایم تفسیرگرایی، رابطه مشاهده گر و سوژه پژوهش نیز بسیار به هم نزدیک است. در این رویکرد، پژوهشگر به عنوان جزئی از پژوهش محسوب شده و حتی ابزار گردآوری داده تلقی می شود. او خود قسمتی از پژوهش است. بر این اساس او وظیفه مشاهده، مصاحبه و تفسیر ابعاد مختلف پژوهش را بر عهده دارد.

نظریه پردازی در پروسه پایان نامه کارشناسی ارشد

تولید فرضیه و ایده های جدید برای پژوهش های آتی، به کارگیری نگاه كل گرایانه از مهم ترین کارکردهای پارادایم تفسیرگرایی محسوب شده و ضمن تأکید بر استفاده از روش شناسی کیفی، این پارادایم پایه و مبنای فلسفی پژوهش های کیفی را تشکیل میدهد.

رویکرد ترکیبی در پروسه پایان نامه کارشناسی ارشد

باوجود آن که از منظر رویکرد پارادایمی به پژوهش، اعتقاد و پایبندی پژوهشگر به هر دو پارادایم اثبات گرایی و تفسیرگرایی در آن واحد، دور از ذهن است، در سال های اخیر با بروز سؤالات پیچیده در پژوهش، گسترش دامنه علوم و شکل گیری پژوهش های چندبعدی، مشارکت پژوهشگران با تخصص های متفاوت در قالب تیم پژوهشی، شاهد ترکیب و استفاده از پارادایم های اثبات گرا و تفسیرگرا به طور همزمان در اجرای یک پژوهش هستیم که به آن رویکرد ترکیبی اطلاق می شود.

تقسیم بندی جدید به عنوان پارادایم محسوب نشده ولی در زیر مجموعه رویکردها قرار می گیرد. این رویکرد به اسامی مختلفی از جمله روش های چندگانه، پژوهش های ترکیبی،  یکپارچه سازی، چند روشی، مطالعات به هم تنیده، استراتژی چندگانه” و روشهای آمیخته نیز شناخته می شود.

رویکرد ترکیبی تلاش می کند به این سؤال پاسخ دهد که چگونه در پژوهش های متنوع و روشهای مختلف مطالعات بین رشته ای و چند رشته ای و به طور کلی در پژوهش های علمی چندمرحله ای و چندبعدی، یکپارچگی و همگرایی حاصل می شود و رویکردهای کمی و کیفی از چه طریق ترکیب می گردند. به عبارت دیگر، این دیدگاه درصدد است چارچوبی را معرفی نماید که در طی آن، روشهای کمی و کیفی به منزله رویکردهای مکمل، مورداستفاده قرار گرفته و دیگر مانند رویکردهای رقابتی درصدد حذف و برکنار زدن یکدیگر نباشند.

 

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *